ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ
Η σωματική ανάπτυξη είναι η βιολογική ανάπτυξη του παιδιού και η κατάκτηση αναπτυξιακών σταθμών όπως η βάδιση. Περιλαμβάνει την αδρή και τη λεπτή κινητικότητα και οι δεξιότητες αυτές κατακτώνται σε διαφορετικές ηλικίες. Άλλα παιδιά τις κατακτούν νωρίτερα και άλλα αργότερα καθώς ο βαθμός της ψυχοκινητικής ωριμότητας σχετίζεται άμεσα με τη γενικότερη νευρολογική ανάπτυξη του παιδιού.Η καθυστέρηση της ανάπτυξης σε ένα τομέα μπορεί να είναι λιγότερο ανησυχητική από ότι η σφαιρική καθυστέρηση σε όλους τους τομείς και μπορεί να παρατηρείται σε όλα τα μέλη της οικογένειας. Η επίτευξη των αναπτυξιακών στόχων εξαρτάται από τις ευκαιρίες και τα ερεθίσματα στα οποία εκτίθεται το παιδί και άρα τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες καθορίζουν τις τεράστιες ατομικές διαφορές που χαρακτηρίζουν το κάθε παιδί.

                     

0-1 Έτη
• Εξερευνά αντικείμενα με πολλούς διαφορετικούς τρόπους
  (κουνώντας, χτυπώντας, πετώντας, ρίχνοντας)
• Βρίσκει εύκολα κρυμμένα αντικείμενα
• Μιμείται χειρονομίες
• Αρχίζει να χρησιμοποιεί τα αντικείμενα σωστά
  (πίνοντας από το κύπελλο, το βούρτσισμα των μαλλιών, κλήση τηλέφωνου)
• Αναγνωρίζει οικεία αντικείμενα
• Ανταποκρίνεται σε ερεθίσματα ακοής (τραγούδι, ομιλία, παιχνίδια που παράγουν ήχο),
   κοιτάζοντας προς την κατεύθυνση του ήχου, αλλάζοντας τις κινήσεις του σώματος ή τις εκφράσεις του προσώπου
• Αναγνωρίζει διαφορές ανάμεσα σε ανθρώπους
• Αντιδρά στις εκφράσεις προσώπου των άλλων και τις μιμείται
• Ανταποκρίνεται σε πολύ απλές εντολές (κυρίως μονολεκτικές)
• Μιμείται χειρονομίες και πράξεις

1-2 Έτη
• Αρχίζει να ταξινομεί με βάση σχήματα και χρώματα (ομαδοποίηση, κατηγοριοποίηση)
• Αρχίζει το συμβολικό παιχνίδι
• Εξερευνεί το περιβάλλον ενεργητικά
• Μιμείται πράξεις και λέξεις ενηλίκων
• Ταυτίζει δύο ίδια αντικείμενα
• Κοιτάζει τις εικόνες από τα παραμύθια με έναν ενήλικα και ονομάζει ή δείχνει γνωστά αντικείμενα κατ’ εντολή
• Δείχνει κάποια μέρη του σώματος του όταν του ζητηθεί
• Αναγνωρίζει τη διαφορά ανάμεσα στο «εσύ» και στο «εγώ»
• Έχει πολύ μικρή διάρκεια προσοχής

2-3 Έτη
• Αναγνωρίζει μέρη του σώματος
• Λέει το όνομά του, δείχνει με τα δάχτυλα πόσο χρονών είναι
• Καταλαβαίνει απλές χρονικές έννοιες όπως «αύριο», «χθες το βράδυ» και ποσοτικές έννοιες όπως «ένα» / «πολλά»
• Ταυτίζει 3-4 χρώματα
• Ξέρει το «μεγάλο» και το «μικρό»
• Του αρέσει να κοιτάζει βιβλία με εικόνες
• Ονομάζει αντικείμενα σε εικόνα
• Τοποθετεί κρίκους σε στύλο με σειρά μεγέθους
• Περιγράφει σύντομα τι κάνει
• Μιμείται πράξεις ενηλίκων
• Έχει μικρή διάρκεια προσοχής,
• Η μάθηση επιτυγχάνεται μέσω εξερεύνησης και κατεύθυνσης από ενήλικα
• Αρχίζει να καταλαβαίνει λειτουργικές έννοιες γνωστών αντικειμένων και έννοιες όπως «μέρος/όλο»
• Βοηθάει στις δουλειές του σπιτιού (π.χ. φέρνει αντικείμενο από άλλο δωμάτιο)
• Επιλέγει όταν του ζητηθεί
• Κατανοεί συναισθήματα από τις εκφράσεις του προσώπου (χαρά, θυμό, λύπη)

3-4 Έτη
• Κατονομάζει ορισμένα χρώματα
• Κατανοεί την έννοια της μέτρησης και μπορεί να ξέρει μερικούς αριθμούς
• Αρχίζει να έχει μια σαφέστερη αίσθηση του χρόνου
• Ακολουθεί εντολές με τρία μέρη
• Αναγνωρίζει και ταυτίζει έξι χρώματα
• Ονομάζει τουλάχιστον ένα χρώμα
• Ζωγραφίζει μερικώς αναγνωρίσιμη εικόνα, που βγάζει νόημα για το παιδί (αν όχι για τον ενήλικα),
  ονομάζει και εξηγεί τη ζωγραφιά του
• Ξέρει την ηλικία του
• Ξέρει το επίθετο του και την οδό που μένει
• Η προσοχή του έχει μικρή διάρκεια και διασπάται εύκολα
• Μαθαίνει μέσω της παρατήρησης και μίμησης ενηλίκων και μέσω της καθοδήγησης
• Κατανοεί τη χρησιμότητα αντικειμένων και την κατηγοριοποίηση τους
• Καταλαβαίνει έννοιες όπως «χθες», «καλοκαίρι», «απόψε»
• Αρχίζει να αντιλαμβάνεται το παρελθόν και το παρόν
• Ακολουθεί βασικούς κανόνες σε απλά ομαδικά παιχνίδια (π.χ. κυνηγητό)

4-5 Έτη
• Μπορεί να μετρήσει δέκα ή περισσότερα αντικείμενα
• Κατονομάζει όλα τα χρώματα
• Γνωρίζει για τα πράγματα που χρησιμοποιούνται καθημερινά στο σπίτι (χρήματα, τρόφιμα, συσκευές)
• Ακολουθεί εντολές με τρία μέρη
• Δείχνει και ονομάζει 4-6 χρώματα
• Αναγνωρίζει το τρίγωνο, τον κύκλο και το τετράγωνο
• Γνωρίζει και ονομάζει χωρικές έννοιες όπως «από πάνω», «πίσω», «μακριά», «κοντά»
• Ταυτίζει εικόνες γνώριμων αντικειμένων
• Κατανοεί την έννοια του αντίθετου
• Ζωγραφίζει άνθρωπο με 2-6 αναγνωρίσιμα χαρακτηριστικά, όπως κεφάλι, χέρια και πόδια
• Ζωγραφίζει, ονομάζει και περιγράφει αναγνωρίσιμες εικόνες
• Μετράει ως το 5
• Ξέρει την πόλη και την οδό του σπιτιού του
• Έχει μεγαλύτερη διάρκεια προσοχής
• Μαθαίνει μέσω της παρατήρησης και της εξερεύνησης
• Η προσοχή του διασπάται εύκολα
• Οι χρονικές έννοιες διευρύνονται, μπορεί να μιλήσει για χθες ή την προηγούμενη εβδομάδα, για το σήμερα
   και για το τι θα γίνει αύριο
• Κατανοεί έννοιες όπως «το πρωί», «μετά», «το μεσημέρι»

5-6 Έτη
• Κατηγοριοποιεί αντικείμενα με βάση ένα χαρακτηριστικό τους
• Κατανοεί το ίδιο και το διαφορετικό
• Λέει τις ημέρες της εβδομάδας και γνωρίζει κάποια νομίσματα
• Γνωρίζει απλές αντίθετες έννοιες όπως «μεγάλο/μικρό»
• Αρχίζει να χρησιμοποιεί με ακρίβεια τις χρονικές έννοιες «χθες» και «αύριο»
• Αρχίζει να συνδέει την έννοια της ώρας με το καθημερινό του πρόγραμμα
• Μετρά 10 ή περισσότερα αντικείμενα
• Ονομάζει μερικά γράμματα και αριθμούς
• Ξεχωρίζει το δεξί από το αριστερό χέρι
• Εξηγεί απλούς κανόνες παιχνιδιών που του αρέσουν/ή παίζει
• Η διάρκεια της προσοχής του αυξάνεται θεαματικά
• Μαθαίνει μέσω της καθοδήγησης
• Όταν κάτι το ενδιαφέρει μπορεί να αγνοήσει διασπαστικά στοιχεία


7-12 Έτη
Το παιδί μπορεί να σκεφτεί λογικά, αλλά μόνο με συγκεκριμένους
όρους ενώ είναι λιγότερο εγωκεντρικό.
Ωστόσο υπάρχει έλλειψη διαφοροποίησης ανάμεσα στη θεωρία και στην πράξη
(τα παιδιά ενδιαφέρονται για την ορθότητα των δικών τους υποθέσεων και όχι
για ότι συμβαίνει πραγματικά).

Χρησιμοποιεί έννοιες όπως: αντιστρεψιμότητα, αναίρεση, αντιστάθμιση.
Ταξινομεί και κατανοεί τις σχέσεις μεταξύ τους (ιεραρχία), συλλέγει πράγματα,
προβαίνει σε σειροθέτηση (απλή και πολλαπλή).
Χρησιμοποιεί αρίθμηση, όπως: πρόσθεση και αφαίρεση στοιχείων, αντιστοιχίες
συνόλων, χρήση λογικών επιχειρημάτων και συγκεκριμένη σκέψη.
Ακόμα δυσκολεύεται στην ταυτόχρονη ανάλυση δεδομένων και στον προβληματισμό
γύρω από αφηρημένα ζητήματα. Αναρωτιέται για τον σκοπό και τη λειτουργικότητα
των πάντων. Έχει πρακτική λογική σκέψη, απλή και αφοπλιστική, πχ «γιατί συνεχίζουν
να γίνονται πόλεμοι αφού σκοτώνονται άνθρωποι». Διακρίνεται από συνεχή δίψα για γνώση
και οι ερωτήσεις αλλάζουν συνέχεια. Έχουν ανάγκη συνέχεια να μιλούν και να συζητούν,
να χωρίζουν τον κόσμο σε καλό και κακό. Έχουν ανάγκη οι γονείς του να το παίρνουν στα σοβαρά,
θέλει αναγνώριση, αποδοχή και σεβασμό. Βασικό λάθος των γονέων είναι ότι προσπαθούν καμιά φορά
να επισπεύσουν την ανάπτυξη του παιδιού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η προσδοκία ορισμένων
γονέων για ένα 5 ετών παιδί να γνωρίζει τα γράμματα της αλφάβητου ή και να τα διαβάζει.

Ωστόσο αν το παιδί δεν έχει τις βασικές ψυχολογικές γνωστικές βάσεις που συνίστανται στην κατανόηση
της γραφής σαν μια συμβολική μορφή έκφρασης, το παιδί αποκτά απλώς μια άδεια και μηχανική δεξιότητα.
Κλείνοντας τον τομέα αυτό ακολούθου κάποια παραδείγματα για την ανάπτυξη των γνωστικών ικανοτήτων των παιδιών:

Βρέφη:
Παιχνίδια με ζωντανά χρώματα για να τα βλέπει και να τα αγγίζει
Βόλτες σε διάφορα μέρη για να εκτίθεται σε διαφορετικά περιβάλλοντα
Παιχνίδια με διαφορετική σύνθεση και υφή  για να εξερευνά τις αισθήσεις του (πάντα με προσοχή στην ασφάλειά του)
Αφήστε τον παίζει και να κτυπά τα παιχνίδια του βγάζοντας διάφορους ήχους

Μικρά παιδιά:
Χρησιμοποιείτε περιγραφικές λέξεις (μικρός, μεγάλος, απαλό, βαρύ) στις καθημερινές συζητήσεις σας
Παίξτε παιχνίδια με αντίθετες έννοιες.
Ταχτοποιήστε μαζί του τα παιχνίδια του ξεχωρίζοντάς τα ανά σχήμα, ή ανά μέγεθος ή ανά χρώμα
Συγκρίνετε αντικείμενα στο σπίτι στο  μέγεθος, το βάρος ή το μήκος
Παίξτε παιχνίδια όπου ζητάτε από το παιδί σας να κινηθεί μπρος-πίσω, δεξιά-αριστερά, πάνω-κάτω
από αντικείμενα, αργά ή γρήγορα, για να μάθει τις έννοιες του χώρου και του χρόνου
Εξηγείτε του τη χρήση των διαφόρων αντικειμένων
Εξηγείστε του την προέλευση των διαφόρων αντικειμένων
Το βράδυ στο κρεβάτι προσπαθήστε μαζί του να θυμηθείτε τα γεγονότα της ημέρας
Μάθετε απλά τραγουδάκια ή στιχάκια
Παίξτε παιχνίδια με κάρτες που ταιριάζουν ανά ζεύγη
Όποτε βρίσκετε ευκαιρία κάντε του ερωτήσεις που επιδέχονται πολλές απαντήσεις, όχι μόνο ναι ή όχι
Δίνετέ του ευκαιρίες να αποφασίζει για απλά καθημερινά πράγματα
Ζητήστε του τη γνώμη του για κάτι και ενθαρρύνετέ τον να υποστηρίξει την άποψή του.




.